Marble Step | Nội thất cao cấp và cẩm nang đá tự nhiên
Trang chủ › Vật Liệu Đá Tự Nhiên

Đá granite có phóng xạ không: sự thật về radon trong nhà

Ban biên tập Marble Step | Nội thất cao cấp và cẩm nang đá tự nhiên ·
Đá granite có phóng xạ không: sự thật về radon trong nhà

Granite, như mọi loại đá và đất, chứa một lượng nhỏ nguyên tố phóng xạ tự nhiên, nhưng theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), dữ liệu hiện có không đủ để kết luận mặt bếp granite thông thường làm tăng đáng kể radon trong nhà. Nguồn radon chính là đất bên dưới công trình, không phải mặt đá trong bếp. Vì vậy nếu lo ngại, việc nên làm là đo radon cả nhà và cải thiện thông gió, thay vì vội thay mặt bếp.

Radon là gì và vì sao đáng quan tâm

Theo bản tin của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về radon và sức khỏe, radon là khí phóng xạ sinh ra từ quá trình phân rã tự nhiên của urani có trong mọi loại đất đá, và cũng có thể có trong nước. WHO ước tính radon gây ra từ 3% đến 14% số ca ung thư phổi ở một quốc gia, tùy mức radon trung bình và tỷ lệ hút thuốc. Người hút thuốc có nguy cơ cao hơn rất nhiều khi cùng tiếp xúc radon.

WHO khuyến nghị các nước đặt mức tham chiếu radon trong nhà ở trung bình năm là 100 Bq/m³; nếu điều kiện không cho phép thì không vượt 300 Bq/m³.

Radon vào nhà bằng đường nào

Cũng theo WHO, radon trong nhà chủ yếu đi lên từ đất qua vết nứt sàn, khe quanh ống và cáp, lỗ rỗng của tường gạch block, hố thu và cống. Vật liệu xây dựng cũng có thể phát radon. Nồng độ thường cao hơn ở tầng hầm và không gian tiếp đất.

Điểm này giải thích vì sao EPA nhấn mạnh đất nền chứ không phải mặt bếp: một tấm granite vài m² so với cả nền nhà tiếp xúc trực tiếp với đất là hai quy mô rất khác nhau.

EPA nói gì cụ thể về mặt bếp granite

Trang hỏi đáp của EPA về radon và phóng xạ từ mặt bếp granite (bản lưu trữ tháng 1/2025) nêu mấy ý chính:

  • Dữ liệu hiện có không đủ để kết luận các loại granite làm mặt bếp phổ biến làm tăng đáng kể radon trong nhà.
  • Một số mẫu granite có thể phát bức xạ gamma cao hơn mức nền, và các mẫu khác nhau có thể khác nhau.
  • Chưa có quy trình kiểm tra phóng xạ cho mặt bếp được chấp nhận rộng rãi, và granite nhập khẩu hay trong nước đều không bắt buộc phải kiểm tra phóng xạ.
  • Bộ đo radon tự làm không được thiết kế để đo riêng mặt bếp, nhưng đo được mức radon chung của ngôi nhà.
  • Nếu nhà đo được từ 4 pCi/L (150 Bq/m³) trở lên, EPA khuyến nghị giảm radon.

So sánh nhanh các mốc

Tổ chứcMốc radon trong nhàÝ nghĩa
WHO100 Bq/m³ (tối đa 300 Bq/m³ nếu không đạt được)Mức tham chiếu khuyến nghị cho các quốc gia
EPA (Mỹ)4 pCi/L, tương đương 150 Bq/m³Ngưỡng khuyến nghị hành động giảm radon

Vậy có nên lo khi chọn mặt bếp granite?

Với phần lớn gia đình, granite vẫn là vật liệu mặt bếp bền và an toàn. Những lựa chọn hợp lý nếu bạn muốn yên tâm hơn:

  1. Hỏi nguồn gốc đá. Nhà cung cấp uy tín có thể cho biết mỏ, xuất xứ và, nếu có, kết quả đo bức xạ của lô đá. Không có kết quả không có nghĩa đá nguy hiểm, vì như EPA nói, việc đo này không bắt buộc.
  2. Ưu tiên thông gió bếp. Mở cửa sổ, dùng máy hút mùi xả ra ngoài trời. Đây vừa là cách giảm khói dầu mỡ, vừa giảm tích tụ khí trong nhà nói chung.
  3. Đo radon cả nhà nếu có điều kiện, đặc biệt với nhà có tầng hầm, nhà ở vùng nền đá granite hoặc nhà kín ít thông gió.
  4. Không hút thuốc trong nhà. Theo WHO, hút thuốc làm rủi ro từ radon tăng mạnh.

Nếu bạn vẫn muốn so sánh granite với các vật liệu khác về độ bền, độ ngấm và chi phí, bài granite, cẩm thạch hay thạch anh cho mặt bàn có bảng đối chiếu. Còn nếu bạn nghiêng về cẩm thạch, đọc thêm cách chọn đá cẩm thạch cho mặt bếp.

Giảm radon trong nhà theo WHO

Với nhà xây mới ở vùng có nguy cơ, WHO khuyên tích hợp biện pháp chống radon ngay từ thiết kế. Với nhà đang ở, các biện pháp gồm tăng thông gió dưới sàn, lắp hệ thống hố thu radon, bít kín sàn và tường, ngăn radon từ tầng hầm lên khu sinh hoạt, và cải thiện thông gió chung. WHO cho biết hệ thống thụ động có thể giảm trên 50% nồng độ radon, và có quạt hút còn giảm nhiều hơn.

Ở Việt Nam, nhiều nhà phố không có tầng hầm và mở cửa thông thoáng phần lớn thời gian trong năm, nhưng căn hộ đóng kín dùng điều hòa liên tục, hoặc biệt thự có tầng hầm, là những nơi đáng để ý hơn. Việc đo đạc nên do đơn vị có thiết bị và chuyên môn thực hiện.

Vì sao câu hỏi này cứ quay lại

Thông tin về "granite phóng xạ" lan truyền theo từng đợt, thường kèm video dùng máy đo cầm tay đặt sát mặt đá và con số nhảy lên. Có vài điều nên nhớ khi xem những nội dung kiểu này:

  • Bức xạ gamma và khí radon là hai chuyện khác nhau. Máy đo cầm tay đếm bức xạ tại chỗ, không cho biết nồng độ radon trong không khí bạn hít thở.
  • Con số tức thời không phải liều tích lũy. Đặt máy sát vào một điểm vân sẫm cho kết quả khác hẳn khi đo ở giữa phòng.
  • Đá khác nhau, lô khác nhau. EPA cũng thừa nhận mẫu granite có thể khác nhau, nên một video về một tấm đá không đại diện cho mọi mặt bếp.

Cách tiếp cận bình tĩnh hơn là nhìn vào tổng thể: nhà thông thoáng hay kín, có tầng hầm không, có ai hút thuốc trong nhà không. Những yếu tố này ảnh hưởng tới rủi ro radon lớn hơn việc chọn loại đá cho mặt bếp.

Khi mua đá cho công trình lớn

Với biệt thự, khách sạn hay công trình dùng nhiều đá ốp lát diện tích lớn, chủ đầu tư có thể yêu cầu nhà cung cấp cung cấp kết quả đo hoạt độ phóng xạ của vật liệu từ phòng thí nghiệm. Ghi yêu cầu này vào hợp đồng mua đá ngay từ đầu sẽ dễ hơn là đòi hỏi khi hàng đã về.

Câu hỏi thường gặp

Máy đo phóng xạ cầm tay có kiểm tra được mặt bếp granite không?

Máy cầm tay giá rẻ thường không đủ chính xác và dễ đọc sai. EPA lưu ý đo bức xạ cần thiết bị chuyên dụng, người vận hành được đào tạo và hiệu chuẩn đúng.

Đá cẩm thạch có phát radon không?

Mọi loại đất đá đều chứa urani ở mức nhất định nên đều có thể phát radon rất nhỏ. Các nguồn chúng tôi tham khảo tập trung vào granite vì đây là loại hay bị đặt câu hỏi.

Có nên thay mặt bếp granite cũ vì sợ phóng xạ?

Theo EPA, không có đủ dữ liệu cho thấy mặt bếp granite phổ biến làm tăng đáng kể radon. Đo radon cả nhà trước khi quyết định sẽ hợp lý và rẻ hơn thay mặt đá.

Bài liên quan