Sự hồi sinh của sàn terrazzo: ứng dụng hiện đại và ý tưởng thiết kế

Terrazzo là vật liệu được tạo từ mảnh đá (thường là marble, granite, thủy tinh) trộn với chất kết dính xi măng hoặc epoxy, rồi mài phẳng để lộ hạt đá. Ở Việt Nam, nhiều người biết nó qua tên gọi “đá mài” hay “sàn granito” trong những ngôi nhà phố, biệt thự cũ. Terrazzo đang trở lại mạnh mẽ trong thiết kế hiện đại nhờ khả năng tùy biến màu sắc gần như vô hạn, độ bền cao và câu chuyện tận dụng vật liệu.

Một chút lịch sử

Terrazzo có nguồn gốc từ Venice, Ý, nơi những người thợ tận dụng mảnh marble vụn còn thừa, rải lên nền đất sét hoặc vữa vôi rồi mài phẳng, tạo ra những mặt sàn rẻ mà bền. Kỹ thuật này lan rộng sang châu Âu, châu Mỹ và cả các thuộc địa. Tại Việt Nam, sàn đá mài xuất hiện phổ biến trong kiến trúc thời Pháp và các ngôi nhà giữa thế kỷ trước, nhiều mặt sàn vẫn còn đẹp tới nay sau hàng chục năm sử dụng, minh chứng cho độ bền của vật liệu.

Hai hệ terrazzo chính

Đổ tại chỗ hay tấm đúc sẵn

• Đổ tại chỗ (in-situ): liền mạch, có thể tạo hoa văn, đổi màu theo khu vực, có nẹp đồng hoặc nẹp nhôm chia ô. Đòi hỏi thợ lành nghề, thời gian thi công dài, nhiều bụi và nước khi mài.
• Tấm đúc sẵn (precast tiles, slabs): sản xuất tại nhà máy, lắp như gạch hoặc đá tấm. Nhanh, sạch, chất lượng đồng đều, có thể làm mặt bàn, bậc thang, mặt lavabo. Có đường ron giữa các tấm.

Ý tưởng thiết kế hiện đại

Sàn liền mạch cho căn hộ mở

Terrazzo nền xám nhạt hoặc trắng, hạt nhỏ, chạy liền từ phòng khách qua bếp, tạo cảm giác rộng và gọn. Phong cách tối giản, Bắc Âu rất hợp.

Hạt lớn, màu mạnh cho không gian cá tính

Hạt đá lớn nhiều màu trên nền trắng hoặc hồng nhạt, phổ biến trong quán cà phê, cửa hàng, phòng trẻ em. Trong nhà ở, nên dùng ở một khu vực nhỏ như phòng tắm khách, khu giặt, hành lang.

Terrazzo phòng tắm

Sàn và tường terrazzo tấm lớn, mặt lavabo đúc liền cùng vật liệu. Với khu ướt, terrazzo epoxy hoặc tấm đúc sẵn được phủ bảo vệ kỹ là lựa chọn an toàn.

Mặt bàn, bậc thang, đồ nội thất

Mặt bàn ăn, bàn trà, kệ, bậc thang terrazzo giúp đưa vật liệu vào nhà mà không cần đổ sàn.

Hoa văn và chữ ký riêng

Terrazzo đổ tại chỗ cho phép tạo hoa văn hình học, la bàn, logo trên sàn sảnh. Nếu muốn hoa văn sắc nét hơn bằng đá tự nhiên nguyên tấm, tham khảo bài thiết kế đá cắt bằng tia nước. Sảnh vào nhà là vị trí lý tưởng cho kiểu sàn này, như gợi ý trong bài ý tưởng thiết kế lối vào và tiền sảnh.

Chọn hạt và nền

• Kích thước hạt: hạt nhỏ cho cảm giác đồng đều, tinh tế; hạt lớn cho cảm giác mạnh, nghệ thuật.
• Loại hạt: marble cho màu ấm, mềm; granite cho độ cứng; thủy tinh, xà cừ cho điểm lấp lánh.
• Màu nền: quyết định tông chung. Nền trắng, xám, be an toàn; nền màu cần cân nhắc với nội thất.
• Mật độ hạt: nhiều hạt cho cảm giác đá, ít hạt cho cảm giác nền màu điểm xuyết.

Hãy yêu cầu đơn vị thi công làm mẫu thật kích thước đủ lớn trước khi quyết định, vì ảnh không phản ánh đúng màu và mật độ hạt.

Phục hồi sàn đá mài cũ

Nhiều ngôi nhà phố cũ có sàn đá mài đã xỉn màu, ố vàng nhưng vẫn còn nguyên kết cấu. Thay vì đục bỏ, có thể phục hồi:

1. Mài lại bề mặt bằng máy với các cấp đá mài từ thô đến mịn.
2. Trám các vết nứt, lỗ rỗ bằng hỗn hợp cùng màu.
3. Đánh bóng và phủ chất bảo vệ.

Kết quả thường rất bất ngờ: sàn sáng lại, hạt đá hiện rõ, mang vẻ đẹp cổ điển mà vật liệu mới khó có. Đây cũng là cách làm bền vững, tránh phế thải xây dựng, phù hợp với tinh thần của bài cung ứng đá bền vững. Khi đi xem nhà cũ để mua, một sàn đá mài còn tốt có thể là điểm cộng giúp tiết kiệm chi phí cải tạo; những ai đang tìm nhà có thể theo dõi thêm chuyên trang về mua bán nhà đất để nắm thông tin thị trường.

Ưu và nhược điểm tổng quát

• Ưu: rất bền, tùy biến màu, liền mạch, dễ vệ sinh khi đã phủ, phục hồi được, tận dụng đá vụn.
• Nhược: thi công đổ tại chỗ phức tạp, lâu; gốc xi măng có thể nứt theo nền; mát và cứng chân; chi phí terrazzo cao cấp không thấp.

Bảo dưỡng terrazzo

• Quét, hút bụi thường xuyên; cát làm xước bề mặt.
• Lau bằng chất tẩy pH trung tính. Hạt marble trong terrazzo nhạy cảm với axit như marble nguyên khối.
• Không dùng chất tẩy có tính kiềm mạnh hoặc axit trên terrazzo gốc xi măng.
• Phủ bảo vệ định kỳ cho terrazzo xi măng.
• Đánh bóng lại khi bề mặt xỉn sau nhiều năm.

Terrazzo hồi sinh không chỉ vì vẻ đẹp hoài cổ, mà vì nó đáp ứng đúng những gì thiết kế hiện đại tìm kiếm: bền, cá tính và có câu chuyện.