Gạch sứ (porcelain) và gạch men (ceramic): khác biệt và nên dùng ở đâu

Khác biệt cốt lõi giữa gạch porcelain (gạch sứ) và gạch ceramic (gạch men) nằm ở độ đặc của xương gạch. Porcelain được làm từ đất sét mịn hơn, ép lực cao và nung ở nhiệt độ cao hơn, nên xương gạch đặc, độ hút nước rất thấp (không quá 0,5% theo cách phân loại phổ biến trong tiêu chuẩn gạch ốp lát). Ceramic xốp hơn, nhẹ hơn, dễ cắt hơn. Vì vậy porcelain hợp với sàn, khu ướt, ngoài trời; ceramic hợp với tường trong nhà và sàn ít đi lại.

Tên gọi trên thị trường Việt Nam dễ gây nhầm

Người mua ở Việt Nam thường gặp nhiều tên gọi khác nhau cho cùng một loại gạch:

• Gạch men, gạch ceramic: xương gạch đỏ hoặc trắng, có lớp men phủ bề mặt.
• Gạch porcelain, gạch sứ: xương gạch đặc, thường màu trắng xám, có thể phủ men hoặc không.
• Gạch granite (cách gọi quen thuộc ở Việt Nam): thường chỉ gạch porcelain đồng chất, màu và vân xuyên suốt độ dày viên gạch, không phải đá granite tự nhiên.
• Gạch bán sứ: nằm giữa ceramic và porcelain về độ hút nước.
• Gạch porcelain phủ men, gạch men kính: porcelain có lớp men in vân, thường là các dòng vân đá, vân gỗ.

Đừng dựa hoàn toàn vào tên gọi của người bán. Thông số độ hút nước trên bao bì mới là căn cứ đáng tin.

So sánh chi tiết

Đọc nhãn bao bì: những thông số đáng quan tâm

• Độ hút nước: chỉ số quan trọng nhất để phân biệt. Càng thấp càng đặc, càng bền.
• Độ chịu mài mòn bề mặt men (thường gọi là PEI): áp dụng cho gạch phủ men, cấp càng cao càng chịu đi lại nhiều. Gạch sàn khu đông người cần cấp cao.
• Hệ số chống trơn: quan trọng cho sàn phòng tắm, ban công, ngoài trời.
• Kích thước và sai số: gạch mài cạnh (rectified) có cạnh vuông sắc, cho phép ron nhỏ.
• Ký hiệu loại, lô sản xuất, mã màu: cần đồng nhất khi mua, tránh lệch màu giữa các lô.

Cách thử nhanh tại cửa hàng

1. Nhìn mặt sau và cạnh: porcelain đồng chất có màu xương gần màu mặt; ceramic thường xương đỏ hoặc khác hẳn mặt men.
2. Nhỏ nước mặt sau: ceramic hút nước nhanh, để lại vệt sẫm; porcelain nước đọng lâu trên bề mặt.
3. Cầm thử: cùng kích thước, porcelain nặng tay hơn.
4. Gõ nhẹ: porcelain thường cho âm thanh đanh, ceramic âm trầm hơn. Đây chỉ là dấu hiệu tham khảo.

Nên dùng loại nào ở đâu

• Sàn phòng khách, sảnh, hành lang: porcelain, đặc biệt khổ lớn để ít mạch.
• Sàn và vách khu tắm: porcelain bề mặt mờ, chống trơn cho sàn. So sánh với đá tự nhiên trong phòng tắm được bàn ở bài gạch ốp phòng tắm: đá tự nhiên hay porcelain.
• Tường phòng tắm khu khô, tường bếp: ceramic men bóng hoặc porcelain đều được; ceramic dễ cắt, nhiều màu sắc trang trí.
• Ban công, sân thượng, sân vườn: porcelain chống trơn, chịu nắng mưa.
• Gạch trang trí, gạch bông, gạch thủ công: nhiều loại là ceramic, đẹp cho tường điểm nhấn trong nhà.
• Khu thương mại, đông người: porcelain đồng chất cấp mài mòn cao.

Porcelain vân đá: thay thế đá tự nhiên được không?

Porcelain in vân marble, travertine, đá vôi ngày càng giống thật nhờ công nghệ in kỹ thuật số. Ưu điểm: ít bảo dưỡng, chống ố, giá dễ chịu, đồng đều. Hạn chế: vân lặp lại sau một số viên, không có chiều sâu tự nhiên, không thể mài phục hồi như đá. Nhiều thiết kế dùng porcelain vân đá cho sàn diện rộng và dành đá thật cho điểm nhấn. Sự khác biệt giữa vật liệu tự nhiên và công nghiệp được phân tích thêm trong bài đá nhân tạo và đá tự nhiên.

Một vật liệu sàn khác cũng đứng giữa đá và gạch là terrazzo, với hạt đá thật trong nền kết dính; xem bài sự hồi sinh của sàn terrazzo.

Lưu ý thi công cho từng loại

• Porcelain: xương gạch đặc, hút nước kém nên vữa xi măng truyền thống bám kém. Nên dùng keo dán gạch chuyên dụng, phù hợp khổ gạch. Khổ lớn cần kỹ thuật trát keo hai mặt và thiết bị cân bằng.
• Ceramic: dễ thi công hơn, nhưng gạch ốp tường cần được xử lý theo hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi ốp.
• Cả hai: chừa khe giãn nở ở chân tường và theo ô diện tích lớn; ron phù hợp khu vực sử dụng.

Chi phí: không chỉ giá viên gạch

Porcelain thường đắt hơn ceramic cùng mẫu mã, nhưng tổng chi phí còn gồm keo dán, ron, nhân công và hao hụt. Porcelain khổ lớn cần keo chuyên dụng, thợ có kinh nghiệm và dụng cụ cắt tốt, nên chi phí thi công cao hơn. Ngược lại, ceramic dễ cắt, nhẹ, thi công nhanh, phù hợp khi cần ốp tường diện tích lớn với ngân sách hạn chế. Hãy so sánh chi phí trên mỗi mét vuông hoàn thiện, không chỉ giá trên mỗi hộp gạch, và mua dư một lượng gạch cùng lô để thay thế khi cần.

Bảo dưỡng

Cả porcelain và ceramic đều dễ chăm sóc: lau bằng nước và chất tẩy thông thường. Điểm yếu thường nằm ở ron gạch, dễ bám bẩn, mốc ở khu ẩm. Dùng ron epoxy hoặc phủ chống thấm cho ron sẽ giúp sàn và tường luôn sạch đẹp. Với porcelain bóng, tránh chất tẩy có tính mài mòn mạnh để không làm mờ lớp bề mặt.